نامي كه اينك براي معرفي استان خوزستان استفاده مي‌شود، ريشه در گذشته‌هاي دور دارد. اهميت جغرافيايي و انساني اين سرزمين سبب شده است كه نامگذاري آن تحت تأثير عوامل مختلف انساني، اقتصادي و جغرافيايي قرار گيرد. تاكنون نظريات متعددي براي تعيين ريشه اصلي نام خوزستان ارائه شده است ولي فاصله زماني زياد با استفاده كنندگان از اين اسامي و نبود آثار گوياي كافي براي ايجاد اطمينان نسبت به اين اسامي سبب شده است كه تصميم گيري درباره وجه تسميه خوزستان دشوار گردد. با وجود اين دو نگاه مهم در اين نظريات قابل توجه است. يكي ريشه قومي و ديگري جغرافيايي واژه خوزستان است.

ريشه قومي به وابستگي نام خوزستان با نام قوم و اجتماعي مهم و معروف اشاره دارد. در اين نظريه نام خوزستان با واژه‌هايي نظير اوژ، خوز، هوز و هووج ... در ارتباط است كه با سكونت قوم  اوكسي در شرق اهواز كنوني مربوط مي‌شوند. واژه اوژ تلفظ يوناني نام اين قوم است. اين واژه در زبان پهلوی هووج و در زبان فارسي هوز ثبت شده است. ابن منظور نيز در سال 711 ه.ق. در كتاب « لسان العرب »  به ريشه قومي واژه خوزستان اشاره دارد كه خوز قوم یا قبیله ای از مردم عجم هستند. در کتاب مجمع التواریخ و القصص نيز از خوزستان به نام حجوستان و حبوجستان و اجار  ذكر رفته است که به نظر می‌رسد از واژه‌هاي پهلوی حبوجستان  و حوجستان گرفته شده است. با توجه به استفاده از حرف ح براي اداي حرف خ در بعضی از گویشهای رایج در این استان نظير  لری بختیاری، واژه‌هاي اوج، هوز، هوج، حوز و خوز در سیر تحول و تطور لفظی به همراه پسوند « ستان » و « اوجستان » به تدریج بر اثر سایش تلفظي، از « هوجستان » به «خوزستان » تغییری یافته است .

در نگاه ديگر « خوز » به معنی « شکر » و « نیشکر» در ريشه يابي وجه تسميه خوزستان مورد استفاده قرار گرفته است.  گستردگي و انحصاري بودن كشت نيشكر در اين بخش از كشور در استفاده از اين واژه براي شناساندن منطقه خوزستان چندان بعيد نيست. چرا كه استفاده از عناصر شاخص اجتماعي، جغرافيايي و اقتصادي براي نامگذاري مكان‌ها در گذشته متداول بوده است.

براي معرفي خوزستان در گذشته‌هاي دور از واژه‌هاي گوناگوني كه ريشه نزديكي با يكديگر داشتند، استفاده شده است. چندين بار در سنگ نبشته های داريوش هخامنشی، خوزستان با هووجه و خوزستانی با هووجيه معرفي شده است. گاهي نيز در متن پارسی كتيبه های هخامنشی براي معرفي عيلاميان از واژه‌هاي خوز و اوز استفاده شده است.